Wisselmeren 25 augustus 1954

Je ziet, het is zover, ik ben op de meest begeerde plaats van Nw.Guinea, Enarotalie aan de
Wisselmeren! Het is in één woord fantastisch!!! Ik zal van het begin af vertellen. M'n laatste
brief aan jou was geschreven in Biak, 's avonds vóór m'n vertrek. De volgende ochtend
stond ik vroeg op, douchen, spullen pakken en ontbijten. Om kwart voor zeven kwam de auto
van "Reiswezen" voorrijden en bracht ons naar het vliegveld. De Catalina stond al klaar en
na het in ontvangst nemen van onze passage biljetten, klommen we in de blister, dit is de
koepel, waar in tijd van oorlog twee machinegeweren zijn gemonteerd. We waren met drie
man, die andere twee waren marine jongens, die een weekend mee mochten voor een
volledig herstel, na te zijn ziek geweest.
Om 7.15 uur startten we en toen maakte ik w.s.de allermooiste vlucht van m'n leven, de zon
scheen en alles beneden ons was helder, over Biak, zee en oerwouden (boerenkool), op naar
de Wisselmeren. AI gauw werd het terrein bergachtiger, grote ketens, met hier en daar
"ladangs" (papoea tuinen). Ongeveer 10 minuten voor de landing, zagen we in de verte de
meren al liggen, als glasscherven glinsterend in de zon, een prachtig gezicht. Dalend door
een grote bergpas, landden we in al spattend water om ons heen en daar lagen we dan op
het meer, omringd door machtige bergen. AI gauw kwam het bootje van het H.P.B., een
grote uitgeholde boomstam, met een buitenboord motor en werden we naar de kant
gebracht. Na kennisgemaakt te hebben met het bestuur, de dokter, een verpleegster,
hfd.politie en diverse mensen van de missie, gingen we koffie drinken bij het H.P.B.thuis.
Een geweldig leuk ruim huis, gemaakt van ruwe planken, met een alluminium dakbedekking,
van binnen een soort blokhut bekleding met een openhaard en een koekoekklok.
Enarotali ligt op 1750 mtr. boven zeeniveau en het is er 's avonds en 's nachts behoorlijk
koud, vandaar die open haard, die dagelijks wordt aangestoken!
De crew van de plane en ik, gingen ons daarna verkleden in de passangrahan, ook een
geweldig leuk blokhutten geval, met een bovenverdieping met een onvergetelijk uitzicht.
De sergeant vlieger, gezagvoerder van de Catalina en ik, sliepen op één kamer. Na ons te
hebben verkleed, kregen we een uitnodiging van de Haan (H.P.B.), om een tochtje te maken
naar de andere kant van het meer.(Tage meer) Hij moest daar heel officieel een weg
openen, die met de hand was aangelegd door de papoea's en die van het ene meer naar het
andere liep, een afstand van ongeveer 3 km. Tijdens de plechtigheid, zouden de werkers,
(de bevolking hier heten Kepauko's) als beloning bijlen en kapmessen ontvangen, uit handen
van de Haan. Nadat we per prauw met b.b.motor waren overgestoken en de echtgenote van
het H.P.B. het lint had doorgeknipt, liepen we over de eerste in dit gebied aangelegde weg
naar het Tage meer, hier kwamen we bij een Missie nederzetting. Er werd wat officieel
gesproken, ook wat gegeten en ik moest natuurlijk de missieboerderij bekijken, die overigens
niet veel voorstelde. Hier ontmoette ik de welbekende woudloper/schrijver pater Kammerer,
die vorig jaar voor dood werd verklaard, nadat hij na lange tijd niet kwam opdagen na een
tournee. Enkele maanden na zijn officiële vermissing, kwam hij "doodleuk" weer op zijn post
binnenwandelen. Ook heb ik kennis gemaakt met de papoea die Vic de Bruyn (Jungle
Pimpernel) tijdens de jappentijd, verborgen heeft gehouden; hij heeft hiervoor de Militaire
Willems Orde gekregen. Ook zag ik hier voor het eerst de papoea's met hun zo beroemde
peniskokers en de vrouwen in hun grasschortjes. De Europeanen die hier tot nu toe, voor
een korte of langere tijd hebben gewoond, zijn op de vingers van twee handen te tellen, dus
kun je begrijpen, dat het voor mij een unicum is hier meer dan een week te kunnen
vertoeven.'s Avonds een borreltje bij de Haan en z'n vrouw, heel gezellig bij het haardvuur.
En toen 's nachts in een echt bed, onder twee dikke wollen dekens en een ritselend laken,
brr, ik had het nog koud! Wat een ervaring! Ik droomde dat jij bij me was en dat we dit
samen konden beleven. Zondagmorgen bezocht ik de enige particuliere boer, dhr. Baron,
een voormalig agent van politie, die niet overgeplaatst wilde worden en ontslag heeft
genomen. Samen met zijn vrouw heeft hij een huis gebouwd, hij tuiniert en zij runt de
passangrahan. De meeste groente verkoopt hij aan de marine op Biak. Vanuit Manokwari
kan ik nog wel het één en ander voor hem doen.
's Middags heb ik de omgeving een beetje verkend en wat gewerkt.
Maandag 23 Augustus 1954.
's Morgens afscheid genomen van de marine jongens, die vlogen weer terug naar Biak.
Daarna heb ik een bezoek gebracht aan de Goevernementsarts en zijn echtgenote en heb ik
ook aan de hand van een gedetailleerde kaart, een studie gemaakt van de omgeving. Ook

moest ik natuurlijk de geiten van het H.P.B.bekijken en verklaren dat ze er goed verzorgd en
gezond uitzagen. 's Middags zijn we tevoet naar een naburige kampong gelopen, door de
modder en in de regen. In de kampong werden we uitgenodigd om daar te blijven vanwege
het slechte weer, want we zouden daarom op de terugweg wel eens bosgeesten kunnen
tegenkomen. Bij ieder "huis"werden we hartelijk begroet d.m.v.de zg."knokkelgroet". We
dronken warme koffie met homemade cake bij de fam.Krijger, hfd.Politie, ook daar een
heerlijk warm en gezellig haardvuur. Van de opzichter van Landbouw, heb ik inmiddels een
peniskoker en een draagnetje cadeau gekregen. De papoea's lopen hier naakt in de kou, met
een draag netje om hun hoofd, ze vervoeren hierin hun zoete aardappels (notta's). Overal zie
je omheinde tuinen met hutjes, middenin die hutten wordt op een rooster van aarde een
vuurtje gestookt waarop de vrouwen koken; onder de hutten, die op palen staan, zie en hoor
je dikwijls varkens. Deze dieren worden nauwelijks gefokt, maar meestal als big in 't wild
gevangen en "als lid van de familie" grootgebracht. Soms worden ze blind gemaakt en
blijven ze trouw aan huis, afgaande op de reuk van de familie. Mannen en vrouwen hebben
hun eigen aparte hutten, hun intieme leven speelt zich af in de bush. Ook zie je in de
kampongs heel vaak een groot danshuis, met daarom heen de gastverblijven, alles van hout,
rotan en gedroogd gras. Op gezette tijden nodigt een kampong de buurtkampongs uit voor
een eet, drink en dansfestijn; van heinde en ver komen dan de bewoners naar het feest en
nemen dan ook cadeaus mee, meestal in de vorm van een varken dat ter plekke wordt
geslacht en gesmoord. Deze feesten kunnen dagen achtereen doorgaan en zijn vaak ware
orgiën, dit zijn de zg."joewo"feesten, waarbij nachten lang het doffe gedreun van de
trommels is te horen.
;s Avonds kreeg ik in de passangrahan bij de boterham, een schaaltje heerlijke aardbeien
met een schoteltje suiker erbij. Heerlijk! Ja, m'n werk brengt wel heel interessante
belevenissen met zich mee!
Dinsdag 24 Augustus.
Per moterboot naar de overkant van het Paniaimeer (één uur varen), we voeren door een
uitgestrekt gras/riet moeras met wilgenbomen aan de kant, snaterende eenden en
overvliegende reigers. We hadden drie kwartier nodig om het huis van de zendingsgoeroe te
bereiken. Hier zagen we een schooltje met Kepauko kindertjes, gekleed in mooie
grasschortjes en peniskokertjes, ze kregen les in schrijven op leitjes. Toen we het klasje
binnenkwamen, riepen de kinderen in koor heel hard: "salamat pagi toewan toewan" (goede
morgen heren) Na een wandeltocht in de omgeving, gingen we weer terug. 's Middags
maakte ik aantekeningen voor m'n verslag. Als je hier tourneert, word je ontzettend vies van
de modder, rillend van de kou heb ik dus gemandied, brrrr.
Woensdag 25 Augustus (vandaag)
Met de opzichter van de L.V.D. (Iandb.voorl.dienst) heb ik zijn tuin bekeken, welliswaar een
kleine tuin, maar veel groente en vruchten, heel erg leuk. Iedereen vraagt mij om vee uit
Manokwari, ik beloof natuurlijk niks, maar zal kijken wat ik doen kan.
Met het H.P.B. een afspraak gemaakt een tournee te lopen van een dag of vier. Dag 1 per
prauw weer naar de overkant en de overige dagen lopen we om de meren en over bergen
terug. Hoera, zo'n tocht is nog maar zelden gemaakt door een tournerend ambtenaar. Pieter,
m'n papoea bediende, heb ik opdracht gegeven om m'n prutkleren te wassen en te drogen
bij het vuur, zodat morgen (vertrekdatum) alles droog is.
De mensen hier zijn erg vriendelijk, hoewel nog erg primitief, straalt er levenslust en
intelligentie uit hun wezen. Ik heb al 2 filmrolletjes verschoten en ik hoop maar dat ze zijn
gelukt. Wil je deze envelloppe heel goed bewaren? Het stempel van de Wisselmeren staat
erop! Je moet niet schrijven naar het adres achterop hoor, want dan ben ik alweer
vertrokken.
Ik hoop zo, dat er een brief van jou in Biak ligt als ik terugkom in het K.L.M.hotel, overigens
maak ik tijdens de terugreis nog een stop in Seroei, hier blijft de Catalina een paar uur
liggen, zodat ik de gelegenheid heb om dit dorp te bekijken.
Vandaag waait het erg en ik zit dus met m'n windjack aan in huis te schrijven, met om de
haverklap een warme kop koffie van Pieter. Straks ga ik nog even naar de enige toko een
paar inkopen doen voor het tournee. Tijdens onze tocht, hoop ik nog wat pijlen en bogen op
de kop te tikken; dit volkje hier, voert nog regelmatig oorlog met pijl en boog. Beide partijen
staan tegenover elkaar aan weerskanten op een berghelling elkaar te beschieten, aan beide
kanten moeten er dan evenveel doden vallen. Het is een soort spelletje, wat door het
Bestuur is verboden:' maar het blijkt erg moeilijk deze typische mannensport (de vrouwen
werken) uit te roeien. Overigens is de invloed van het Bestuur in dit uitgestrekte gebied nog
erg gering, vanwege het vreselijk moeilijk begaanbare terrein.
0, lieverd, je zou enthousiast zijn als je dit allemaal ook meemaakte. De echtgenotes van de
"hoogwaardigheids bekleders"(H.P.B., politie, dokter) zijn heel erg sportief en ze hebben hun
resp.huizen geweldig aardig ingericht. Zo'n blokhut idee geeft echt gezelligheid, vooral 's
avonds bij het open haardvuur. De overgang en de tegenstellingen zijn wel bijzonder groot in
vergelijking met Manokwari, daar lig je soms onder je klamboe, schaars gekleed, nog te
transpireren. Ik zit hier 's avonds nog wat te schrijven en te werken bij het licht van een
petromax (petroleum vergasser), die straalt nog heerlijk wat warmte uit!
Ja, ik maak de dagen van m'n kort verband en ik had nooit durven dromen dit nog eens mee
te mogen maken. Misschien, als alles in goede aarde valt, mag ik hier nog eens naar toe om
een evt. veetransport per vliegtuig te begeleiden.
Lieverd, geniet je ook een beetje mee van deze tocht? Nu ik 's avonds helemaal alleen ben
in m'n slaapkamer, kus ik je in gedachten bij het raam en laat ik je meegenieten van het
wondermooie uitzicht over de meren en de bergen, ja, dit moet absoluut één van 's werelds
meest romantische plekjes zijn! Héél veel kusjes en heel veel lieve gedachten van
Naar Manokwari startpagina